4 Лютага

Анколагі распавялі аб перспектывах, метадах дыягностыкі і лячэння раку

Вострае пытанне
113 0 11
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

У 2011 годзе вучоныя зрабілі прагноз адносна распаўсюджвання анкалагічных захворванняў у свеце, які быў апублікаваны ў адным з замежных выданняў. У артыкуле была выказана здагадка, што ў бліжэйшае дзесяцігоддзе анкалогія стане адной з лідзіруючых прычын смяротнасці сярод насельніцтва. Прайшло менш за 10 гадоў, а злаякасныя новаўтварэнні ў 91 краіне свету ўжо займаюць першыя пазіцыі ў структуры прычын смяротнасці. Толькі ў 2018 годзе ў свеце было зарэгістравана 18 млн.новых выпадкаў захворвання.

З 2005 года 4 лютага па ініцыятыве Міжнароднага супрацьракавага саюза адзначаецца Сусветны дзень барацьбы з ракавымі захворваннямі. Яго мэта – прыцягнуць увагу да гэтай глабальнай праблемы, а таксама нагадаць пра тое, наколькі небяспечныя і распаўсюджаныя анкалагічныя захворванні, знайсці шляхі зніжэння смяротнасці ад анкалогіі.

Аб прафілактыцы, дыягностыцы і лячэнні анкалагічных захворванняў у нашай краіне напярэдадні Сусветнага дня барацьбы з ракавымі захворваннямі ішла гаворка ў Нацыянальным прэс-цэнтры. Спікерамі выступілі:

  • намеснік дырэктара па навуковай рабоце Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра анкалогіі і медыцынскай радыялогіі імя М.М.Аляксандрава, член-карэспандэнт НАН Беларусі, д.м.н., прафесар Сяргей Красны;
  • загадчык кафедры анкалогіі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт Аляксандр Жукавец.

Па словах Аляксандра Жукаўца, у 105 краінах свету першае месца ў структуры анкалагічнага захворвання займае рак лёгкага, у 154-х – рак малочнай залозы. Сярод прычын смяротнасці ў мужчын рак лёгкага лідзіруе ў 91 краіне, рак прастаты ў 46-ці, рак печані ў 20-ці. У жанчын самай распаўсюджанай прычынай смерці ад злаякасных новаўтварэнняў у 103 краінах свету з'яўляецца рак малочнай залозы, рак шыйкі маткі – у 42-х, рак лёгкага – у 28 краінах.

Сітуацыя ў Беларусі

Беларусь не з'яўляецца выключэннем у дачыненні да эпідэміялогіі злаякасных пухлін, адзначыў Сяргей Красны. У краіне таксама адзначаецца паступовы рост колькасці зноў выяўленых выпадкаў.

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Штогод у нашай краіне пацыентаў, у якіх быў дыягнаставаны рак, станавіцца на 1 тыс.больш. Так, згодна з папярэднім прагнозам, у 2018 годзе колькасць зноў выяўленых выпадкаў можа скласці 52 тыс.чалавек (у 2017-м была 51 тыс.). На сёння на ўліку ў анколагаў знаходзіцца больш за 300 тыс.пацыентаў, якія праходзілі лячэнне з нагоды злаякасных новаўтварэнняў. З іх амаль 60% знаходзяцца пад наглядам больш за 5 гадоў.

Эфектыўнасць лячэння шмат у чым залежыць ад стадыі захворвання. Па многіх лакалізацыях пры 1 стадыі злаякасных новаўтварэнняў 5-гадовая выжывальнасць пацыентаў набліжаецца да 100%. Пры 2 стадыі гэты паказчык істотна зніжаецца – 70-80%, пры 3 стадыі – 50%, пры 4 стадыі знаходзіцца на ўзроўні 5%.

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Што тычыцца своечасовасці дыягностыкі, у нас намеціліся істотныя зрухі. Арыентыровачна, у 2018 годзе колькасць зноў выяўленых выпадкаў раку на 1-2 стадыях складзе 67%. Гэта ўжо нядрэнная лічба, параўнальная з дадзенымі нашых еўрапейскіх калег. Напрыклад, у 2017 годзе яна складала 61%.

Скрынінгавыя тэхналогіі

Зараз у рэспубліцы рэалізуецца 4 праграмы па скрынінгу злаякасных пухлін: раку прадсталёвай залозы, малочнай залозы, шыйкі маткі і тоўстай кішкі. Акрамя гэтага, у распрацоўцы знаходзяцца яшчэ дзве скрынінгавыя праграмы – раку лёгкага і страўніка, аб эфектыўнасці ўкаранення якіх у маштабах усёй рэспублікі можна будзе меркаваць толькі праз 5 гадоў.   

Разам з тым, укараненне скрынінгавых праграм паўсюдна ідзе з некаторай доляй складанасці, але ў гэтых адносінах Беларусь не з'яўляецца выключэннем. Вопыт іншых краін, у якіх ужо працуюць падобныя праграмы, паказвае: каб ахапіць усю тэрыторыю, неабходна 10-20 гадоў.

Скрынінг раку прадсталёвай залозы быў пачаты ў нашай краіне ў 2011 годзе з пілотнага праекта. Зараз ім ужо ахоплена 40% усяго падлягальнага насельніцтва. Яго сутнасць заключаецца ў тым, што ў мужчын ва ўзросце 50-65 гадоў вызначаюць узровень прастатспецыфічнага антыгену (ПСА) у сыроватцы крыві. У выпадку, калі ён павышаны, выконваецца біяпсія прадсталёвай залозы. У 2017 годзе такім чынам былі абследаваны 140 тыс.мужчын (падобнае даследаванне праводзіцца 1 раз у два гады).

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Гэта адразу дае свае вынікі. Рак прадсталёвай залозы знаходзіцца на першым месцы ў структуры захворвання ў мужчын. На другім месцы – рак лёгкага, а затым каларэктальны рак (тоўстай кішкі). У жанчын у лідэрах рак малочнай залозы. Гэта звязана як з частатой захворвання, так і з лепшай выяўляльнасцю ў выніку рэалізацыі скрынінгавых праграм. На другім месцы па захворванні ў жанчын каларэктальны рак, і на 3-м – пухліны гінекалагічнай сістэмы.

У структуры агульнага захворвання злаякаснымі новаўтварэннямі сярод насельніцтва першынство належыць раку тоўстай кішкі. І гэта не можа не выклікаць трывогу, бо значную частку пухлін можна прадухіліць з дапамогай прафілактычнай каланаскапіі (выконваецца пад наркозам).

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Калі мы будзем раз у 10 гадоў, пачынаючы з 50 гадоў, выконваць каланаскапію з выдаленнем паліпаў, дык зможам прадухіляць каля 80% выпадкаў злаякасных пухлін. У 2018 годзе скончыўся пілотны праект па скрынінгу каларэктальнага раку. Больш чым у паловы абследаваных людзей (55%), а ўключаліся толькі здаровыя людзі ад 45 да 70 гадоў, былі выяўлены і выдалены паліпы падчас каланаскапіі. У 9% выпадкаў, г.зн. прыкладна ў кожнага 11-га абследаванага, паліпы былі адэнаматозныя, больш за 0,6 см у дыяметры. З такіх паліпаў практычна ў 100% выпадкаў праз 10-15 гадоў з'яўляецца рак.

Скрынінг раку малочнай залозы разлічаны на жанчын 50-70 гадоў. Ім адзін раз у два гады выконваецца рэнтгенаўская мамаграфія. У больш маладым узросце такое абследаванне мала інфарматыўна з-за шчыльнасці тканкі малочнай залозы, што абцяжарвае аналіз вынікаў. Маладым пацыенткам урач параіў рэгулярна рабіць УГД малочных залоз.

Новыя алгарытмы дыягностыкі і лячэння. Таргетная тэрапія

У Беларусі зацверджаны новыя алгарытмы дыягностыкі і лячэння злаякасных новаўтварэнняў. У прыватнасці, на 25% павялічылася колькасць таргетных (мэтавых) лекавых сродкаў, якія выкарыстоўваюцца для лячэння пацыентаў.

Зараз у свеце існуе каля 600 таргетных лекавых прэпаратаў, распавёў Сяргей Красны. Адны шырока прымяняюцца, іншыя знаходзяцца на розных этапах клінічных выпрабаванняў. Дарэчы, беларускімі фармацэўтычнымі прадпрыемствамі зараз выпускаецца 6 такіх лекавых сродкаў.

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Пры ўключэнні ў алгарытмы ўлічваўся факт суадносінаў кошту і эфектыўнасці. Што маецца на ўвазе? Справа ў тым, што некаторыя таргетныя прэпараты характарызуюцца вельмі высокім коштам. Курс лячэння можа дасягаць у месяц 10-15 тыс.долараў, а па некаторых лекавых сродках – 150-200 тыс., а часам і 500 тыс.долараў. У нашы стандарты ўключаны толькі тыя прэпараты, якія паказалі найбольшую эфектыўнасць, адным з крытэрыяў якой разглядалася павелічэнне працягласці жыцця пацыента.

Таргетная тэрапія актыўна выкарыстоўваецца пры лячэнні раку малочнай залозы, а таксама тоўстай кішкі. Прычым ўжываюцца такія лекі не толькі пры запушчаных стадыях анкалагічнай паталогіі, але і з прафілактычнай мэтай (напрыклад, для папярэджання метастазавання).

Прафілактыка

Каля 30% выпадкаў злаякасных новаўтварэнняў можна прадухіліць, усяго толькі змяніўшы свой лад жыцця, у першую чаргу, адмовіўшыся ад звычкі паліць. Даўно даказана, што з-за курэння падвяргаецца небяспецы здароўе не толькі самога курца, але і людзей, якія знаходзяцца побач (пасіўнае курэнне), падкрэсліў намеснік дырэктара РНПЦ.

Шмат у чым з ладам жыцця звязана і развіццё каларэктальнага раку, захворванне на які расце ў многіх краінах свету. Няправільнае харчаванне (мноства смажанага і вэнджанага мяса, фастфуду), маларухомы лад жыцця, наяўнасць лішняй вагі і атлусцення – усё гэта спрыяе развіццю злаякаснай пухліны. Рэцэпт просты: больш гародніны і садавіны плюс фізічная актыўнасць.

А вось аналізамі на анкамаркеры для вызначэння наяўнасці захворвання Сяргей Красны параіў не захапляцца. Так, такіх маркераў шмат і яны актыўна выкарыстоўваюцца ў анкалогіі. Разам з тым, падобныя даследаванні ў гэтай галіне медыцыны неабходныя для ўдакладнення прагнозу захворвання, а таксама для высвятлення таго, наколькі пухліна запушчаная або агрэсіўная для ацэнкі эфектыўнасці лячэння. Што ж тычыцца дыягностыкі, у гэтых адносінах толькі адзін маркер сябе станоўча зарэкамендаваў – гэта ПСА. Усе астатнія аказаліся неэфектыўнымі.

 
Сяргей Красны
Намеснік дырэктара па навуковай рабоце РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім.М.М.Аляксандрава, д.м.н., прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі
Большасць маркераў могуць павышацца ў выніку вялікай колькасці захворванняў, нават не звязаных са злаякаснымі новаўтварэннямі. Таму не рэкамендуецца выкарыстоўваць іх у руціннай дыягностыцы, і варта вельмі акуратна да гэтага ставіцца.

У апошні час з'явіліся цікавыя публікацыі з нагоды так званай «вадкаснай біяпсіі». Па сутнасці – гэта аналіз крыві на вельмі спецыфічныя маркеры. Калі будзе даказана эфектыўнасць выкарыстання яе пры злаякасных пухлінах, дыягностыка якіх абцяжараная на ранніх стадыях (рак лёгкага, стрававода, падстраўнікавай залозы), цалкам магчыма, што праз гадоў 5-7 можна будзе дыягнаставаць самыя агрэсіўныя пухліны па аналізе крыві, рэзюмаваў спецыяліст.

113 0 11

Каб перайсці да абмеркавання, выканайце уваход або зарэгіструйцеся

Наверх